Έκθεση Στυλιανού Γονατά για τη Θράκη (1907)

 

 

     Την ώρα που ο Μακεδονικός ελληνισμός αγωνίζονταν να κερδίσει την ελευθερία του (1900 - 1908) απέναντι σε πολλούς αντιπάλους (οθωμανική κυριαρχία, Βούλγαροι κομιτατζήδες, ρουμανική προπαγάνδα) ο ελληνισμός της Θράκης απαθέστατος και λίαν τουρκόφοβος αφού παρακολουθούσε με αδιαφορία τον ξεριζωμό των αδερφών τους από την ανατολική Ρωμυλία (βλ. και καταστροφή της Αγχιάλου το 1906), δεν συμμετείχε στον εθνικό Αγώνα. Αντίθετα, οι Βούλγαροι, καίτοι πληθυσμιακά λιγότεροι, έκαναν συστηματικό εθνικό Αγώνα στις δύο μεριές της  Θράκης (σημερινή ελληνική και τουρκική - αν. Θράκη).

     Για το λόγο αυτό στάλθηκε στην Αδριανούπολη ο αγωνιστής μακεδονομάχος Στυλιανός Γονατάς προκειμένου να οργανωθεί ο Θρακικός Αγώνας στην περιοχή. Δυστυχώς, ο Γονατάς "έσπασε τα μούτρα του" με τους Θρακιώτες αφού με χίλιες δυσκολίες κατόρθωσε να κάνει μία στοιχειώδη οργάνωση του ελληνισμού εκεί (βλ. και Απομνημονεύματά του). Έτσι, η περίφημη Έκθεση του για τη Θράκη αποτελεί ντοκουμέντο για τη συμπεριφορά των Θρακών στην κορύφωση των εθνικών αγώνων στην περιοχή. Επίσης, η Έκθεση του συνιστά τεκμήριο για να κατανοήσουμε τη  συμπεριφορά των Θρακιωτών απέναντι στον τουρκικό εθνικισμό σήμερα. Άλλωστε από το 1907 μέχρι σήμερα, έχουν περάσει τρεις γενιές ανθρώπων, ενώ το σύγχρονο ελληνικό κράτος έχει συμβάλλει και αυτό στην ενίσχυση του ανθρωπολογικού τύπου του τουρκόφοβου και αδιάφορου για την πατρίδα του Θρακιώτη.

     Παραθέτουμε χαρακτηριστικά αποσπάσματα της Έκθεσης, που αξίζει να προβληματίσουν τον κάθε σκεπτόμενο Έλληνα και να τον κινητοποιήσουν σε δράση:

   

     «Στη Θράκη δεν είχε γίνει καμιά προεργασία. Οι πρόξενοι ασχολούνταν με τα υπηρεσιακά τους έργα, οι Δεσποτάδες με τα καθαρά θρησκευτικά. Οι Έλληνες απέφευγαν το προξενείο για να μην καταστούν ύποπτοι στους Τούρκους»

     «Πρέπει να ομολογήσουμε με λύπη ότι θα απαντήσει κανείς αρκετές δυσκολίες στην αρχή για την ανεύρεση των κατάλληλων προσώπων που χρειάζονται (για εθνικό αγώνα), καθότι υφίσταται στον τόπο αυτό μέγιστη λειψανδρία»

     Ποιοι φταίνε;

     Α. Οι μητροπολίτες, αν δούλευαν συστηματικά και με θέληση, θα μπορούσαν πριν από το σχίσμα να έχουν εξελληνίσει σχεδόν όλη την χώρα και μετά από αυτό να εμπνεύσουν στα ποίμνιά τους το εθνικό φρόνημα. Δυστυχώς, όμως, όχι μόνο τέτοιο πνεύμα προσηλυτισμού και εθνικής εργασίας δεν επικράτησε αλλά αντίστροφα κυριάρχησε πνεύμα στενά θρησκευτικό, πνεύμα κοσμοπολιτικό, εθνικής αδιαφορίας και κυρίως πνεύμα χρηματιστικό το οποίο αποξένωσε τις μητροπόλεις από την συμπάθεια των κατοίκων και απομάκρυνε τους σλαβόφωνους πληθυσμούς, προς τους οποίους συνήθως οι μητροπολίτες συμπεριφέρονται με σκαιότατο τρόπο. Υπό το πνεύμα αυτό χειροτονήθηκαν ως ιερείς, άνθρωποι ανίκανοι, αγράμματοι και αφρονημάτιστοι, όλως ακατάλληλοι για εξυπηρέτηση οποιουδήποτε σκοπού και ιδέας. Οι περισσότεροι από τους μητροπολίτες, αν εξαιρέσεις λίγους, νέους σε ηλικία, καθόλου δεν εξυπηρετούν την εθνική μας εργασία, και καθίστανται ενίοτε και αρνητικοί παράγοντες.

     Β. Τα προξενεία, εκτός από την τακτική τους υπηρεσία, από την άποψη της εθνικής εργασίας, με τίποτε άλλο μέχρι σήμερα δεν ασχολούνται, παρά μόνο με τις μισθοδοσίες των δασκάλων… και από πρώτης όψης θα μπορούσε κανείς να νομίσει ότι δια του διατιθέμενου αυτού χρήματος διατηρούμε εθνικούς παράγοντες στον τόπο υπό τον τύπο του δασκάλου και προάγουμε βαθμηδόν το εθνικό μας έργο. Δυστυχώς όμως….

     Γ.  Οι δάσκαλοι και οι δασκάλες είναι τελείως ακατάρτιστοι για το έργο τους, στερούμενοι κάθε παιδαγωγικής μόρφωσης και εντελώς ακατάλληλοι για να εμπνεύσουν το εθνικό φρόνημα και να αναζωπυρώσουν τον εθνικό φανατισμό, τον τόσο σήμερα αναγκαίο, στους μαθητές και στους κατοίκους των χωριών, στα οποία σήμερα υπηρετούν….                                                                                                                               

     Δ. Oι κάτοικοι της Θράκης από φυσική νωθρότητα του χαρακτήρα και από κατάπτωση του φρονήματός τους, κανένα ενδιαφέρον δεν δείχνουν για τα εθνικά μας θέματα, καμία πρωτοβουλία δεν αναλαμβάνουν σχετική με οποιαδήποτε εθνική εργασία και φαίνονται απαθείς και ασυγκίνητοι για το καθετί που συμβαίνει….    

     Οι κάτοικοι των πόλεων αρκούνται συνήθως στο συμφέρον τους σε σχέση με το συντηρητικό τους χαρακτήρα και το συντηρητικό τους εμπόριο, ελάχιστα φροντίζουν για τα κοινά και σπανιότατα σε εξαιρετικά στενό κύκλο (καθ’ όσον είναι λίαν Τουρκόφοβοι) βρίζουν τους Βούλγαρους!

     Όταν δε φιλοδοξούν είτε τα σχολεία τους να βελτιώσουν είτε να ιδρύσουν σωματεία είτε να κάνουν το ο,τιδήποτε άλλο, στρέφονται προς το προξενείο, το οποίο τότε και μόνο πλησιάζουν, ζητώντας από αυτό την υλική βοήθεια της κυβέρνησης την οποία κατακρίνουν για την νωθρότητά της απέναντί τους!

     Οι δε κάτοικοι της υπαίθρου διατελούν σε άθλια κατάσταση εθνικής ουδετερότητας, μέχρι μάλιστα του σημείου ώστε, αρκετό μέρος αυτών, να αρκείται στη θρησκευτική και μόνο διάκριση μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων ή Εβραίων και να αδιαφορεί ή να αγνοεί την εθνική διάκριση μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων ή Ρώσων»

 

      ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΓΟΝΑΤΑ

     «Οι κάτοικοι της Θράκης, αν αφεθούν τα πράγματα στη δικιά τους πρωτοβουλία και δραστηριότητα, τίποτε απολύτως δεν έχει κάποιος να προσδοκά και να ελπίζει».

     Οργανωμένη Μειοψηφία κερδίζει ανοργάνωτη πλειοψηφία

     «Ο κίνδυνος είναι μήπως η ανοργάνωτη και χωρίς φρόνημα ελληνική πλειοψηφία, τρομοκρατούμενη από την οργανωμένη, φανατική και κατά το πλείστον οπλισμένη βουλγαρική μειοψηφία, υποκύψει … και τότε θα εμφανισθεί αυτή (η μειοψηφία δηλαδή) και σε αυτή την ελληνική Θράκη, διευθύνουσα και κυρίαρχη»!